Ara
Filtreler
Kapat
Anasayfa Arşiv Makaleler YENİ HESAP PLANINDA AMORTİSMANLAR

YENİ HESAP PLANINDA AMORTİSMANLAR

Yazar : Marmara Üniversitesi İktisat ve İdari Bilimler Fakültesi Doç. Dr. M. Ali CANOĞLU
Dergi : Nisan 1994
PROF. DR. MEHMET ALİ CANOĞLU
Marmara Üniversitesi Emekli Öğretim Üyesi
Fahri Hesap Uzmanı

I - GİRİŞ :
Amortisman zamanla değerlerinden kaybeden sabit aktiflerin değerlerinde uğranılan kaybın hesaben tespitidir.(1) Amortisman devamlı olarak işletme faaliyetine katılan maddi ve gayri maddi sabit değerlerin zamanla düşer oldukları kıymet kaybının muhasebe bakımından tespitidir.
Sabit varlıkların amortismanı bu varlıklarda meydana gelen değer kaybının işletme hasılatından bir pay ayrılmak suretiyle telafi edilmesi işlemidir.(2)
Yukarıdaki tanımlara göre, amortisman özü itibariyle bir kıymet kaybının telafisidir. Ancak bu kıymet kaybı kesin bir şekilde malum değildir. Bu nedenle amortisman, "bir aktif elemanın duçar olduğu muhakkak ve fakat tutarı kesin bir şekilde malum olmayan bir kıymet kaybıdır."
Mahiyeti ne olursa olsun amortismanlar teşebbüslere sabit kıymetlere yatırdıkları sermayeleri biriktirmek ve bu şekilde bu elemanların yerine yenilerini ikame etmek olanağı hazırlamaktadır.
II - SPK MEVZUATINDA AMORTİSMANLAR
Amortisman muhasebesinin konusu, duran varlıklarda, kullanımdan, belli bir sürenin geçmesinden ve teknolojik gelişmeler nedeniyle varlığın demode olmasından dolayı ortaya çıkabilecek eskime, yıpranma ve tükenme şeklindeki değer kayıplarını dikkate alarak, duran varlıkların faydalı ömürlerini tahmin etmek ve bu süre içerisinde söz konusu varlıkların elde etme maliyetlerini gider olarak muhasebeleştirmektir.
İşletmelerde bir yıldan fazla kullanılan ve sınırlı bir ömre sahip olan duran varlıklar için amortisman ayrılması şarttır.(3)
SPK Mevzuatına göre, amortismanların ayrılmasında aşağıdaki ilkelere uyulması şarttır.
a) İşletmeler, normal amortisman yöntemi azalan bakiyeler yöntemi veya diğer amortisman hesaplama yöntemlerinden herhangi birini yıllık amortismanlarının saptanmasında esas alabilirler.
b) Amortismana tabi varlıkların faydalı ömürleri, işletmeler tarafından gerçekçi tahminlere dayanılarak serbestçe tayin edilir.
Vergi mevzuatının amortisman süresine ilişkin düzenlemelerine uyulması bu hükme aykırılık teşkil etmez.
c) Varlıkların tahmin edilen faydalı ömürlerinde çeşitli nedenlerle değişikliklerin ortaya çıkması durumunda, amortismana tabi tutulmamış tutarlar, saptanan yeni sürede itfa edilir.
d) Amortisman, yeniden değerleme uygulaması hariç, duran varlığın elde etme maliyeti üzerinden ayrılır.
e) Amortismanın bilanço tarihinde ayrılması gerekir. Ancak maliyet muhasebesi uygulamasında yıllık maliyet döneminden farklı bir sistemin benimsenmesi halinde, maliyet dönemine (aylık, üç aylık, altı aylık vb.) rastlayan amortisman tutarlarının hesaplanarak maliyetlere yansıtılması şarttır.
f) Boş arsa ve arazi amortismana tabi değildir. Ancak, tarım işletmelerindeki meyvelik, fındıklık, zeytinlik ve güllükler,.r bahçeleri ve bağlar gibi tarım tesisleri ile işletmede inşa edilmiş olan her nev'i yollar ve arklar amortismana tabi tutulur.
g) Seçilen amortisman yöntemlerinin sürekliliği temel ilkedir. Ancak, uygulanan amortisman yöntemleri makul bir gerekçeye dayanılarak değiştirilebilir.
h) Amortisman yöntemlerinin değiştirilmesinden kaynaklanan ve mali tabloları önemli ölçüde etkileyen değişikliklerin mali tabloların dipnotlarında parasal etkileriyle birlikte açıklanması zorunludur.
Yukarıda belirtilen uygulamalar nedeniyle vergi matrahını etkileyebilecek tutarlar, aksine bir düzenleme olmadıkça, vergi mevzuatı açısından kanunen kabul edilmeyen gider olarak işlem görür.(4)
III - VERGİ USUL KANUNUNDA AMORTİSMANLAR
Bilindiği üzere değişik amortisman yöntemleri mevcuttur. V.U.K.'nda ise fevkalade amortisman dışında esas itibariyle normal amortisman ve azalan bakiyeler usulü ile amortisman yöntemleri yer almış bulunmaktadır.(5)
Azalan bakiyeler yöntemi ile amortisman ayırmaya başlayan teşebbüsler ileride bu yöntemden normal amortisman yöntemine geçebildikleri halde, normal yöntemde azalan bakiyeler yöntemine geçilememektedir.(6)
Böylece V.U.K. hükümleri dışında ayrılacak amortismanlar kanunen kabul edilmeyen giderlere dahil edilecektir.
Kuruluş ve örgütlenme giderlerinin bir defada gider yazılması mümkündür. Ancak aktifleştiril ...

Bu İçeriği Görüntülemek İçin Giriş Yapmanız Gerekmektedir.

YAZARIN DİĞER YAZILARI