Ara
Filtreler
Kapat
Anasayfa Arşiv Makaleler YAYGIN VERGİ DENETİMİ VE KARŞILAŞILAN SORUNLAR

YAYGIN VERGİ DENETİMİ VE KARŞILAŞILAN SORUNLAR

Yazar : Müşavir Hesap Uzmanı Kemal KILIÇDAROĞLU
Dergi : Eylül 1981
KEMAL KILIÇDAROĞLU
Baş Hesap Uzmanı

Vergi denetiminin temel amacı, yükümlü beyanlarının doğruluğunu araştırmak, vergi yasalarının uygulama olanaklarını gözden geçirmek ve bu arada yasaların uygulamadan doğan aksaklıklarını saptamaktır. Bu amaçlara ulaşmak için ise denetimin sağlıklı bir şekilde yapılması gerekir. Burada sağlıklı denetimden kastımız, denetimin hem güncel hem de geçmişse dönük bir olgu olduğunu kabullenmek ve bu tür ikili uygulamayı yaşama geçirmektir. Yukarıda da belirttiğimiz gibi vergi denetiminin iki ayrı açıdan ele alınıp irdelenmesi gerekir.
 
1- Yüzeysel denetim (kayıt nizamı denetimi)
2- Vergi incelemesi (derinlemesine denetim)
Yüzeysel denetim, güncel işlemlerin belgelendirilmesini amaçlar. Vergi incelemeleriyle ise, geçmişte belgelendirilen işlemlerin gerçeği yansıtıp yansıtmadığı araştırılır. Maliye Bakanlığınca Haziran 1981’de başlatılan “yaygın vergi denetimi” yüzeysel bir denetimdir.
Bu, denetimle yükümlünün, vergi yasalarının öngördüğü defter ve belgeleri tutup tutmadığı, tutmuşsa yasaların öngördüğü şekil şartlarına uyup uymadığı kontrol edilmektedir. Örneğin, vergi levhasının asılıp asılmadığı, perakende satış ve hasılat defteri ya da günlük kasa defterinin işyerinde bulundurulup bulundurulmadığı gözden geçirilmektedir. Aynı şekilde, birinci ve ikinci sınıf tacirlerle, defter, tutmak zorunda olan çiftçilerin fatura vermek  mecburiyetinde olmadıkları satışları için perakende satış fişi düzenleyip düzenlemediklerinin denetimi de yüzeysel denetim dediğimiz yaygın vergi denetiminin kapsamına girmektedir.
Yüzeysel denetimde aslolan defter ve belgelerin yasalara uygun tutulması ve bulundurulması olduğundan, uyulmaması “usulsüzlük” cezasını gerektirmektedir. Çünkü, yüzeysel denetimde vergi kaybı olup olmadığı araştırılmaz. Bu vergi incelemesi sonucu ortaya çıkar. Usulüne uygun olarak tutulmayan bir belge için kesilmesi gereken cezada doğaldır ki, usulsüzlük cezası olacaktır. Ancak, son vergi düzenlemeleriyle usulsüzlük cezaları daha uygulanabilir hale getirilmiş, cezalardaki caydırıcılık dozu günün koşullarına uydurulmuştur.
Vergi Usul Kanunu usulsüzlüğün tanımını şöyle yapmaktadır. “Usulsüzlük, vergi kanunlarının şekle ve usule müteallik hükümlerine riayet edilmemesidir.” (V.U.K. Madde: 351) Aynı yasa usulsüzlüğü, fiilin ağırlığına göre derecelere ayırmıştır. V.U.K. 352. maddesinde, yer alan usulsüzlükler “genel usulsüzlükler” olarak kabul edilir. Diğer bir anlatımla, tüm vergi yükümlüleri için geçerli olan fiilleri tanımlar. Örneğin, işe başlama tarihini zamanında vergi dairesine bildirmeyen yükümlü V.U.K. 352. maddesine göre birinci derece usulsüzlük fiilini işlemiş olur. Bu yazıda üzerinde duracağımız asıl konu ise özel usulsüzlükler ve cezalarıdır. Çünkü, yaygın vergi denetimi sonunda uygulanacak cezalar genellikle özel usulsüzlük cezaları olmaktadır. Bunların başlıcaları şunlardır.
1) V.U.K.’nun 232, 234, 235 ve 236. maddeleri uyarınca verilmesi ve alınması zorunlu olan fatura gider pusulası ve müstahsil makbuzu ile serbest meslek makbuzunu vermeyen ve almayanlardan herbirine, her fatura, gider pusulası, müstahsil makbuzu ve serbest meslek makbuzu için, 500.-liradan aşağı olmamak üzere, bu belgelere yazılması gereken tutarın yüzde üçü oranında özel usulsüzlük cezası kesilir. Burada dikkat edilecek husus, sözkonusu her belge için ayrı ayrı 500.- liradan aşağı olmamak üzere yüzde 3 oranında özel usulsüzlük cezası kesilmesidir. Çiftçiler için bu miktar her belge için 50.- liradan az olamaz şeklindedir. Ancak, bir takvim yılı içinde saptanan bu tür usulsüzlük cezalarının yıllık toplamının 50.000.- lirayı aşamayacağı hükme bağlanmıştır.
2) V.U.K.’nun 230, 233 ve 240. maddelerinde yer alan perakende satış fişi, taşıma irsaliyesi, sevk irsaliyesi, yolcu listesi ve müşteri listesi kullanmak zorunda olan kişilerin bu belgeleri kullanmamaları halinde, kullanılmayan her belge için 5.000.- lira özel usulsüzlük cezası kesilir. Ancak, hemen belirtelim, bu belgelerin işyerinde bulundurulmaması, kullanılmaması h& ...

Bu İçeriği Görüntülemek İçin Giriş Yapmanız Gerekmektedir.

YAZARIN DİĞER YAZILARI