Ara
Filtreler
Kapat

UZLAŞMA

Yazar : Eski Hesap Uzmanı İhsan AKKOY
Dergi : Kasım 1981
İHSAN AKKÖY
Baş Hesap Uzmanı

I- Vergi Hukukunda Uzlaşma Kavramı :
 
Uygar toplumlarda modern vergiciliğin; kapsamı, anlamı ve amacına uygun olarak mükellef ile işbirliği anlayışı içinde uygulanabilmesinin temel şartlarından biri, vergilemede ve vergi anlaşmazlıklarında uzlaşma müessesesinin varlığıdır.
Batı ülkelerinin vergi uygulamalarında idare ile mükellef arasında ortaya çıkan anlaşmazlıklar, kural olarak öncelikle uzlaşma yolu ile çözümlenmektedir.
Zaten günümüzde, ekonomik hayatı içine alan, geniş mükellef gruplarını çok yakından ilgilendiren ve hesaplanması, beyanı, hatta geniş ölçüde toplanması mükelleflere bırakılmış olan büyük vergilerin, uzlaşma müessesesi olmaksızın uygulanması düşünülemez.
Vergi anlayışı, muhasebe tekniği ve vergi hukuku bakımlarından mükellefleri değil, çoğu hallerde Maliye Bakanlığını da tereddüde sevkeden, genişliği ve inceliği itibariyle farklı yorumları ve hataları doğal kılan beyana dayalı birçok verginin uygulanmasında, dar ve formalist bir görüşle hareket ederek, mükelleflerle daimi bir anlaşmazlık ve sürtüşme içinde bulunmak, bu vergilerin kuruluşları, bünyeleri ve amaçları ile ters düşmek demektir.
İngiliz mali yargı sistemine hakim olan ruhu belirten aşağıdaki sözler, uzlaşma müessesesinin Maliye Teşkilatı ve Mali Yargı kuruluşları arasında adeta bir köprü olduğunu ortaya koymaktadır:
“Anlaşmazlıklar ortaya çıkabilir, bunları bir çözüme bağlamak Maliye Teşkilatına düşen esas görevlerden biridir.”
Anlaşmazlıkların vergi yargı kuruluşlarına intikali en son ve çaresiz hallerde sözkonusu olabilir. Anlaşmazlıklarla zaman kaybetmemek, personel, araç, gereç sorunları, özellikle enflasyon ortamı ile başbaşa bulunan ülkelerde, makul ölçülerle fedakarlık ederek, alınması mümkün olan vergiyi almak, en doğru hareket tarzını teşkil eder.
Zira, bir ülkenin candamarı olan maliye teşkilatının başarısı vergi tahsilatı ile ölçülür. Ülke bütçesinde büyük ağırlığı olan vergi gelirleri tahsilatının, anlaşmazlıklar dolayısıyla düşmesi, bütçe açısından makro ekonomik sonuçlar doğurabilir.
Vergi uygulamalarında, mükellefle devamlı anlaşmazlık halinde bulunmak, yalnız vergi sisteminin değil, bütün mali sistemin ülkede gerektiği gibi yerleşmesine ve gelişmesine engel olabileceği gibi, uzun dönemde mükellef kesiminde uyandıracağı direnç nedeni ile toplumsal huzursuzluk ve sarsıntılara da yol açabilir. Sözkonusu anlaşmazlıklar, mali yargı mekanizmasının, özellikle muhtaç olduğu bir sürat içinde işlemesini önleyebilir, mali içtihatların da yeter derecede sıhhatli, berrak ve oturmuş bir tarzda belirmesine engel olur. Mali yargının işleyişindeki bu ağırlık ve mali içtihatlardaki çelişkiler yeni anlaşmazlıklara, dolayısıyla vergi sisteminin sarsılmasına neden teşkil eder.
Uzlaşma,  vergileme dolayısıyla Maliye ve mükellef arasında ortaya çıkan bir anlaşmazlığın, taraflar arasında uyuşularak daha başlangıçta ortadan kaldırılmasını ifade eder. Uzlaşma, Vergi denetimi sonucunda, bir vergi anlaşmazlığı ortaya çıktıktan sonra Maliyenin yetkili organları ile mükellef arasında anlaşmazlık konusu üzerinde çoğu hallerde bir çeşit pazarlık yolu ile anlaşmaya varılması şeklinde olur.
Yine uzlaşma, vergi hukukunun ayrı bir bölümünü meydana getirdiğinden herhangi genel bir af yasası, bir vergi mütarekesi veya belli bir zaman süreci içine oturtulmuş pediodik özellikte tahsilatı  hızlandırmaya yönelik bir yasa niteliğinde olmayıp devamlılık ve kesinlik arzeden bir müessesedir.
Uzlaşma genellikle ceza hükümlerinin bir antitezini oluşturmaktadır. Gerçekten, ceza hükümlerinin antitezleri : 1) Uzlaşma, 2) Anlaşmazlık olarak ayırıma tabi tutulabilir. Kanun tedvini sırasında genellikle uzlaşma ile ilgili kanuni hükümlerinin anlaşmazlıklarla ilgili kanun hükümlerinden önce gelmesi, kanun koyucunun da uzlaşma müessesesini “en ziyade müsaadeye mazhar” hükümler olarak gözönünde bulundurduğunun bir göstergesidir.
Amerikan ve İng ...

Bu İçeriği Görüntülemek İçin Giriş Yapmanız Gerekmektedir.

YAZARIN DİĞER YAZILARI