Ara
Filtreler
Kapat
Anasayfa Arşiv Makaleler GAYRİMENKULLER ÜZERİNDEN ALINAN VERGİLERDE REFORM

GAYRİMENKULLER ÜZERİNDEN ALINAN VERGİLERDE REFORM

Yazar : İstanbul Defterdarı Adnan BARLAS
Dergi : Aralık 1981
ADNAN BARLAS
İstanbul Defterdarı

1- Reform İhtiyacı
Bilindiği üzere, gayrimenkullerle ilgili fiskal mükellefiyetlerin başlıcaları şunlardır.
— Emlak Vergisi,
— Emlak Alım Vergisi,
— Gayrimenkul Kıymet Artışı Vergisi,
— Veraset ve İntikal Vergisi,
Bu vergilerden Veraset ve İntikal Vergisi dışında kalanların konusu münhasıran gayrimenkuller; Ortak sorunları da, vergi değeri, rayiç bedel gibi bazların saptanış, güvenlik altına alınış ve uygulamaya konuluş biçimleridir.
Söz konusu vergilerde köklü bir reform ihtiyacı, bugün bütün açıklığı ile kendini göstermektedir.
Devlet vergisi olma niteliğinden çok mahalli bir vergi karakteri gösteren emlak vergisi, mükellefin beyanına bağlı bir değere oturtulmakla, başlangıçtan itibaren bir çıkmaza sokulmuştur. Genel bir revizyonu mümkün olmayan ve bir revizyonun yapılması emlak değerlemesi tekniğine uymayan bu verginin beyanındaki sübjektiflik, ekonominin enflasyonist yapısı içinde, ilerde büsbütün artarak derinleşecek; sonuçta idareyi zor durumlarla karşı karşıya bırakabilecektir. Gayrimenkul Kıymet Artışı vergisinin iktisap değerini yükseltmeyi teşvik edici rolü de, Emlak Vergisi Değerlerini büsbütün şahsiyetleştirecektir.
Emlak Alım Vergisinde de durum daha parlak değildir. Rayiç bedel takdirlerindeki anlaşmazlıklar, bina inşaatının objektif maksat ve hedefini aşar şekilde vergi kapsamı içine alınması ile, bir taraftan anlaşmazlık alanı genişletilmiş, diğer yandan da tapu tashih kayıtları bağımsız kat mülkiyetlerinin tescillerini önlemiş ve zorlaştırmıştır.
Gayrimenkul kıymet artışı vergisine gelince; özel tasarruflar içinde bulunan gayrimenkullerdeki değer fazlalarını vergilendirmeyi amaçlayan, fakat bir yandan da emlak vergisi değerlerini doğru beyana bir araç olarak düşünüldüğü ileri sürülen bu vergi, ilk hedefinden tamamıyla uzak bir rayiç bedel takdir ve mücadelesini sergilemektedir.
Veraset ve İntikal Vergisinin durumu da herkesçe bilinmektedir. Veraset Vergimiz, bugün teorik amacından uzaklaşmış ve gayrimenkullerin intikalinden alınan randımansız bir vergi hüviyetine bürünmüştür.
Bugünkü ferdi patrimuanın oluşum tarzına göre servetlerin ağırlığı menkul kıymetler, değerli madenler, mücevherat, ziynet eşyası, koleksiyon gibi değerler üzerindedir. Bunlar ise, miras suretiyle değil, Holding değerleme türükleri veya hamiline yazılı hisse senetleri yolu ile, ya da doğrudan doğruya tevdi ve teslim şeklinde mirasçılara intikal etmektedir. Böylece vergi verimsiz ve dar bir alanda kalmış ve çoğunlukla düşük gelirle mirasçıları kavrar duruma girmiştir.
2— Reformun Özü
Gayrimenkul Kıymet Artışı Vergisini, kaldırılması gerektiği düşüncesi ile bir yana bırakacak olursak, öteki vergilerde bir değerleme reformuna gidilmesinde zorunluluk vardır.
Daha önce değinildiği üzere, yürürlükteki Emlak Vergisi, Emlak Alım Vergisi ile Veraset ve İntikal Vergisinde gayrimenkullerin değerleme ölçüsü olarak rayiç bedel esası kabul edilmiş bulunmaktadır. İlgili yasalarda rayiç bedel değerleme anındaki normal alım satım bedeli olarak tarif edilmiştir.
Bu itibarla, gayrimenkullerle ilgili vergilerde, halen yürürlükte olan sübjektif takdir esasından ayrılıp, tespit edilecek objektif normlara göre genel bir değerlemeye gitmek zorunlu olmaktadır.
Söz konusu vergilerin tek değer sistemine yeni anlamda bir vergi değerine oturtulması ve ona göre organize edilmeleri, bu değerin pratik, kolay, süratli, yeknesak bir tarzda ve mekanik yollarla objektif olarak gerçek ve fiili durumu kavrayacak şekilde belirlenmesi, reformun özünü oluşturur.
Bunun için de, bugün ulaşmış bulunduğu boyutlar itibariyle bir Emlak değerini ortaya çıkarabilecek düzeyde olan bilgisayar tekniğini vergi değerine baz olarak ele almak suretiyle söz konusu değeri, bu tekniğe göre tespit etmek gerekir.
Şüphesiz bilgisayar bu konuda programlanırken değerlenecek emlakın çeşitli nitelik ve özellikleri ile bulundukları bölgeler de dikkate alınacaktır.
Bilgisayara verilecek donelerden istenecek değer, gerekenden fazla inceltilmeyen ortalama bir değer olacaktır.
Vergilemeye baz teşkil edec ...

Bu İçeriği Görüntülemek İçin Giriş Yapmanız Gerekmektedir.

YAZARIN DİĞER YAZILARI