Ara
Filtreler
Kapat
Anasayfa Arşiv Makaleler 2320 SAYILI YASA AÇISINDAN KIDEM TAZMİNATI VE VERGİLENDİRİLMESİ

2320 SAYILI YASA AÇISINDAN KIDEM TAZMİNATI VE VERGİLENDİRİLMESİ

Yazar : Vergi Dairesi Müdürü Yalçın KÖKEY
Dergi : Aralık 1981

YALÇIN KÖKEY
Vergi Dairesi Müdürü

GİRİŞ
Ülkemizde hızla gelişen yaşam koşulları karşısında işçi-işveren ilişkileri çok yönlü değişik boyutlara ulaşmıştır. Devlet, birtakım yasal düzenlemelerle bu ilişkileri dengede tutmaya yönelmiş ise de, ülkemizin devamlı bir enflasyon baskısı altında bulunmasının doğal sonucu, bu sosyal denge, ücretliler aleyhine bozulmuştur. Başka bir deyimle, çalışan kesimin gelir düzeyi ve iş güvenliği, çalışma koşullarını düzenleyen yasalarımız, değişen bu ekonomik koşulların gerisinde kalmıştır. Yasalardaki bu yetersizliğin, toplu iş sözleşmeleriyle(1) çözümlenmesi yoluna gidilmiştir. Özellikle, işçiler açısından yarınlarının bir güvencesi olan kıdem tazminatlarına ilişkin hükümler, sözleşmelerde daha etkin bir karakter kazanmıştır.

Bilindiği üzere, iş hukukumuzu düzenleyen yasalar, sık sık yeni yasalarla değiştirilmiş, kıdem tazminatı ödenmesi ve vergilendirilmesi sorunu da giderek büyümüştür. 1975 yılında yürürlüğe giren 1927 sayılı yasa ile, kıdem tazminatının belli bir temele oturtulması ve günün ekonomik koşullarına gerçekçi bir yaklaşımla varılması amaçlanmışsada; getirdiği ödemede tavan ve vergilendirme sorunu, gerek doktrinde ve gerekse uygulamada tartışmalara çelişkilere yol açmıştır. Örneğin, Yargıtay’ın sınırlamaya ilişkin verdiği değişik kararlar ve vergilendirme esaslarının tayin ve tespitini sağlamaya çalışan Maliye Bakanlığının değişik tebliğ ve yazıları bu müessesenin bir sorun olduğunu ortaya koymaktadır.
1927 sayılı yasanın kıdem tazminatının ödenmesine sınırlama getiren hükmünün Anayasa Mahkemesince iptal edilmesi, bu müessesenin boşlukta kalmasına neden olmuştur. İşte, 2320 sayılı yasa bu konuyu açıklığa kavuşturmayı öngörmüştür.
23.10.1980 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren bu yasa, 1475 sayılı genel iş yasasını tadil ettiğinden, kıdem tazminatının ödenmesine ve vergilendirmesine ilişkin hükümlerin bir bütünlük arzetmesi nedeniyle birlikte incelenmesi yararlı görülmüştür.
2— 2320 SAYILI YASANIN DÜZENLENME NEDENİ
1927 sayılı yasa ile yapılan önemli değişikliklerden birisi de, ödenecek kıdem tazminatına üst sınır getirmesidir. Kanımızca, bu sınırlamaya ilişkin hüküm işletmeleri büyük mali külfetlerle karşı karşıya bırakmamakta, ancak bu hüküm diğer bir taraftan ise, işçiler arasında birtakım hoşnutsuzluklara yol açmıştır. Konu sık sık yüksek mahkemeyi meşgul ettiği gibi, iş hukuku otoriterlerince de süregelen tartışmalara yol açmıştır.
Gerek yargı organları ve gerekse hukuk otoritelerini meşgul eden bu hüküm neydi?
Genel iş yasasının 14. maddesini değiştiren 1927 sayılı yasanın 1. maddesinde: «Kıdem tazminatına esas olacak 30 günlük ücret tutarının her yıl için nazara alınacak miktarı, 1475 sayılı iş kanununa göre tespit edilmiş olan asgari ücretin 30 günlük tutarının 7,5 katından fazla olamaz» hükmü getiriliyordu. Böylece, yasa koyucu asgari ücretle birlikte değişecek bir üst sınır esası getirmişti.
Yasada öngörülen bu sınırlama, gerek toplu iş sözleşmesi özerkliğine, gerekse temel iş hukuku ilkelerine ters düşmesi nedeniyle, İst. 10. İş Mahkemesi tarafından Anayasa Mahkemesine intikal ettirilmiş; konuyu inceleyen Anayasa Mahkemesince de, 23.1.1979 gün ve 1979/6 sayılı kararı ile, bu sınırlayıcı hüküm, 14.4.1980 tarihinden geçerli olmak üzere, biçim yönünden iptal edilmişti. Anayasa Mahkemesi, bu sınırlayıcı hükmün yeniden gözden geçirilerek adil bir düzenlemeye gidilmesi için parlâmentoya bir yıllık süre vermiş oluyordu. Ancak, ülkenin politik bir gerilim ortamında bulunması, hükmün yeni şekliyle yasallaşmasına olanak vermemiştir. Bu suretle, kıdem tazminatının ödenmesindeki tavan sorunu, yasal olarak ortadan kalkmış bulunuyordu. Bu dönemden sonra yapılan toplu sözleşmelerde, kıdem tazminatlarına esas olacak nitelikteki ödemeler miktar itibariyle artırılıyor, dolayısıyla, işletmeler büyük mali güçlüklerle karşı karşıya bırakılıyordu.
12 Eylül 1980 tarihinden sonra konu ile yakınen ilgilenilerek ve boşlukta bulunan bu müessese 2320 sayılı yasa ile belirli bir temele ...

Bu İçeriği Görüntülemek İçin Giriş Yapmanız Gerekmektedir.

YAZARIN DİĞER YAZILARI