Ara
Filtreler
Kapat
Anasayfa Arşiv Makaleler VERGİ HUKUKUNDA MALİYET BEDELİ ÖLÇÜSÜ VE LİFO YÖNTEMİNİN İŞLETMELERİ KORUMA GÜCÜ

VERGİ HUKUKUNDA MALİYET BEDELİ ÖLÇÜSÜ VE LİFO YÖNTEMİNİN İŞLETMELERİ KORUMA GÜCÜ

Yazar : Hesap Uzmanı Dr.Baki MERİÇ
Dergi : Ocak 1982
DR. BAKİ MERİÇ
Hesap Uzmanı

Bilindiği üzere, vergiye tabi kazancın saptanması sırasında, işletmeye dahil iktisadi kıymetlerden emtea stokunun değerlemesinde esas ölçünün Maliyet Bedeli olduğu Vergi Usul Yasasında hükme bağlanmıştır. Ancak, Maliyet Bedelinin tam olarak hangi yönteme göre saptanacağının vergi hukukunda açıkça belli edilmemiş olması, işletmeleri kuramsal olarak mevcut 5-6 çeşit maliyet yönteminden hangilerinin uygulanabileceği konusunda tereddüde düşürdüğü ve konunun tatbikatta değişik şekillerde yorumlanarak uygulandığı görülmektedir. Ne yazık ki, yapılan son yasa değişikliklerinde de konuyu açıklayıcı bir hüküm getirilememiştir.
 
Diğer taraftan, özellikle yeniden değerlemeye ilişkin yasa hazırlıklarının ardından, işletmelerin, emtea stoklarının değerlemesinde ilk uygulama yılında vergi tasarrufu sağlayan Son Giren İlk Çıkar (LİFO) maliyet yönteminin uygulama istemleri güncel hale gelmiştir.
II- STOKLARI DEĞERLEME ÖLÇÜSÜ OLARAK MALİYET BEDELİ ESASININ VERGİ HUKUKUNDAKİ ANLAMI :
A- Vergi Hukukunda Hangi Maliyet Yönteminin Esas Alındığı :
Vergi Usul Yasası ile işletmeye dahil iktisadi kıymetlerden emtea stoklarının esas olarak Maliyet Bedeli ölçüsü ile değerleneceği hükme bağlanmıştır.(1) (Md. 274, 275)
Maliyet Bedeli ise; iktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veya değerinin arttırılması dolayısıyla yapılan ödemelerle bunlara ilişkin bilumum giderlerin toplamı olarak tanımlanmış (Md. 262) ancak bu bedelin hangi yönteme göre saptanacağı belirtilmemiştir.
Yasada, Maliyet bedelinin hangi yönteme göre belirleneceği açık olarak belirtilmemiş olmakla birlikte, vergi hukukunun genel mantığı ve emteanın değerlemesine ilişkin maddelerin yorumundan; kanun koyucunun stok değerlemesinde esas olarak has (spesifik-fiili) maliyet prensibini benimsediği ortaya çıkmaktadır. Şöyle ki;
Vergi hukukunda genelde, fiili duruma itibar edilmekte ve vergi matrahının tahmine ve varsayıma dayanan yöntemlere göre tespitine olanak tanınmamaktadır. Başka bir deyimle, vergi matrahının saptanmasına esas olan işlemler fiili duruma uygun ve objektif olmalıdır.
Özel olarak emteanın değerlemesinde de, fiili durum esastır. Bu itibarla, stokların maliyet bedeli de; fiilen stokta hangi mal mevcut ise o malın kendi maliyeti esas alınarak saptanmalıdır. Diğer bir deyimle, stokların maliyet bedelinin saptanmasında esas prensip has (fiili) maliyettir.
Ancak, stokta fiilen hangi malların bulunduğunun saptanması olanağı bulunmayan misli ile muayyen (birinin diğerinin yerine konulması mümkün olan) mallarda fiili duruma en yakın sonucu vermesi nedeni ile Ortalama Maliyet yöntemi de uygulanabilir.
Örneğin; buzdolabı, otomobil, makine gibi maddelerin ticaretini veya üretimini yapan bir işletme, dönem sonunda stokta mevcut bu cins mallardan her birini kendine ait (spesifik) maliyet bedeli ile değerlemek zorundadır.
Buna karşılık, yakıt, pamuk, un gibi mislik ile muayyen mallarda, fiili maliyetle değerleme yapılamıyorsa, ortalama maliyet yöntemine göre, değerleme yapılması olanak dahilindedir.
Özetle, vergi hukukunda, stokların maliyet bedeli ölçüsüne göre değerlemesinde, maliyet bedeli yöntemlerinden sadece, has (spesifik-fiili) maliyet metodu ve ortalama maliyet metodu benimsenmiştir. Ayrıca, bu iki yöntem arasında dahi bir seçimlik hakkı bulunmamakta ve ortalama maliyet metodunun uygulanması ancak, fiili maliyetin belirlenemediği misli ile muayyen mallarda söz konusu olmaktadır.
V.U.K.’nun maliyet bedeli ölçüsünü belirleyen 262. maddesinde, maliyet yönteminden söz edilemediği, dolayısıyla maliyet bedeli esasına dayanan bütün yöntemlerin uygulanabilmesi gerektiği şeklinde bir görüş geçerli değildir.(2)
Nitekim, vergi idaresinin bu görüşü yargı organlarınca da benimsenmiştir. Danıştay bu konuda verdiği en son (4. Daire, 17.3.1976 tarih ve E. 1975/1594, K. 1975/702 sayılı) kararında;
“Stokta bulunan malın cinsi ve maliyeti belli ise, değerle ...

Bu İçeriği Görüntülemek İçin Giriş Yapmanız Gerekmektedir.