Ara
Filtreler
Kapat
Anasayfa Arşiv Makaleler SAKLI EKONOMİNİN BOYUTLARI VE DARALTMA ÖNLEMLERİ

SAKLI EKONOMİNİN BOYUTLARI VE DARALTMA ÖNLEMLERİ

Yazar : ESKİ BAŞ HESAP UZMANI KEMAL KILIÇDAROĞLU
Dergi : Ağustos 2000

KEMAL KILIÇDAROĞLU
VAVEK* Başkanı

Saklı ekonomi, kayıtdışı ekonomi, suç ekonomisi, yeraltı ekonomisi, kara para, enformal ekonomi... gibi pek çok tanımlama ile, kayda alınamayan  ekonominin tanımı yapılmak istenmektedir. Uluslararası kuruluşlar da   başlangıçta tanımlama konusunda bu olguya farklı yaklaşmışlardır. Ancak, Birleşmiş Milletler (BM), Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), Avrupa Birliği Komiteleri İstatistik Bürosu (Eurostat), Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası tarafından hazırlanıp, yayınlanan 1993 Ulusal   Hesaplar Sistemi (1993 System of National Accounts, 1993 SNA) bu alanda yeni ve ortak tanımlar getirmiştir. Türkiye de 1993 Ulusal Hesaplar Sistemi’ne geçiş çalışmalarını başlatmıştır.

1993 Ulusal Hesaplar Sistemine göre, kayıtdışı ekonomi üç ayrı alanı kapsamaktadır. Bu alanlar  şöyle belirlenmiştir.
-Yasadışı üretim (illegal production)
-Saklı ekonomi (underground economy, hidden economy)
-Enformal sektör (informal sector)

1993 Ulusal Hesaplar Sistemi’nde yasadışı ve saklı ekonominin tanımları bulunmaktadır. Enformal sektör ise, Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) 15. İşgücü İstatistikçiler Konferansında tanımlanmıştır. Yazımızın konusunu saklı ekonomi oluşturduğu için, yasadışı üretim ve enformal sektör tanımlarını öncelikle vermek istiyoruz.
Yasadışı üretim, “1993 Ulusal Hesaplar Sisteminde;
- Satışı, dağıtımı veya sahip olunması kanunen yasaklanmış mal ve hizmetlerin üretimi,
- Yetkili olmayan üreticiler tarafından üretildiği anda yasadışı hale gelen bütün üretken faaliyetler olmak üzere iki grupta sınıflandırılmaktadır.” (Kayıtdışı Ekonomi 8. Beş Yıllık Kalkınma Planı Özel İhtisas Komisyonu Raporu sh.26)
Enformal Sektör ise,
- Küçük ölçekli,
-İşgücü ve sermaye arasında ayırımın olmadığı veya çok az olduğu,
- İşgücü ilişkilerinin resmi sözleşmelerin aksine, çoğunlukla akrabalık veya kişisel ve sosyal ilişkilere dayandığı
Üretken birimleri referans almaktadır. Görüleceği üzere, enformal sektörün temel amacı, ilgili (çalışan) kişiye istihdam ve gelir yaratmaktır. (Kayıtdışı Ekonomi - 8. Beş Yıllık Kalkınma Planı Özel İhtisas Komisyonu Raporu sh.28)
Saklı Ekonomi
Saklı ekonomi, “gerçek ya da tüzel kişilerin, uğraşı alanı itibariyle tümüyle yasal olan ekonomik faaliyetlerinin bir bölümünü ya da  tümünü resmi otoritelerin bilgisi dışında bırakmalarıdır.” Bu tanımdan yola çıktığımızda saklı ekonominin nedenleri,
a)Gelir vergisi, katma değer vergisi ya da diğer vergi ödemelerinden,
b)Sosyal güvenlik katılımlarının ödenmesinden,
c)Asgari ücret, azami çalışma saati, güvenlik veya sağlık ile ilgili bazı standartların tutturulmasından,
d)İstatistiki anketlerin ya da diğer idari formlar gibi idari prosedürlerle uyumlu olması gereken belgelerin doldurulmasından,
kaçınmak olarak karşımıza çıkmaktadır. (System of National Accounts 1993 (1993 SNA) - Sh.126)
 Kayıtdışı ekonominin alt başlıkları olan yasadışı üretimle, saklı ekonomi arasındaki en belirgin fark, uğraşı alanlarının yasal olup olmamasıdır. Örneğin bir un fabrikası sahibinin faaliyet alanı yasaldır. Ancak bu kişi vergi kaçırırsa yasadışı hareket etmiş olur. Ancak bir uyuşturucu imalatçısının uğraşı alanı yasadışıdır. Bu kişinin vergi kaçırması ise bir başka suçtur.
OECD ise saklı ekonomiyi şöyle tanımlamaktadır.
“Saklı ekonomi kavramı aşağıdakileri içerir.
- Ekonominin formal veya enformal sektörlerine dahil ekonomik birimlerin gizlisaklı üretimleri
- Yan faaliyetlerin veya yan faaliyetlerin büyüklüklerinin saklanması
- Kaçak (açığa vurulmamış) ücretli işçiler tarafından gerçekleştirilen yurtiçi hizmetler veya gizli üretken faaliyetler.
Gizli faaliyetler ile illegal faaliyetler arasındaki fark, gizli faaliyetlerde bir veya daha fazla hukuki yükümlülük veya kısıtlamalardan kaçınılırken, illegal faaliyetlerde bizzat faaliyetin kendisinin y ...

Bu İçeriği Görüntülemek İçin Giriş Yapmanız Gerekmektedir.

YAZARIN DİĞER YAZILARI