Ara
Filtreler
Kapat
Anasayfa Arşiv Makaleler SORGULANMAYAN VERGİ AFLARI...

SORGULANMAYAN VERGİ AFLARI...

Yazar : ESKİ BAŞ HESAP UZMANI KEMAL KILIÇDAROĞLU
Dergi : Haziran 2005
KEMAL KILIÇDAROĞLU
CHP İstanbul Milletvekili

Giriş
Cumhuriyet tarihinin ilk mali affı, 487 sayılı Yasayla yaşama geçirilmiştir. O tarihten bu yana, çıkan mali afların listesi bu yazının ekinde yer almaktadır. Listeye baktığımızda, ortalama iki yılda bir, yeni mali afların gündeme geldiğini görüyoruz. O zaman öncelikle kendimize şu soruyu yöneltmemiz gerekiyor. “Af, sıklıkla başvurulması gereken bir yol mudur?” Bu soruya hiçbir otoritenin, olumlu yanıt vereceğini düşünmüyoruz.  Çünkü af, toplumsal barış ve kamu yararı düşünülerek yapılan bir yasama tasarrufudur. Sık sık af yasalarının çıkarılması, toplumsal barışı sağlama bir yana, aksine barışı bozar ve vergiye karşı direnci artırır.
Niçin vergi affı?
Her çıkan afta olduğu gibi, vergi affının da iki temel gerekçesi vardır. Bunlardan ilki toplumsal barışı sağlamaktır. Bunun en güzel örneği 1934 yılında çıkarılan 2556 sayılı “Vergi Bakayasının (Ait olduğu yıl içinde toplanamayıp ertesi yıla kalan vergiler.) Tasfiyesi ve Mükelleflere Bazı Kolaylıklar Gösterilmesi Hakkında Kanun”dur. Bu Yasanın gerekçesine baktığımızda, “...1929 - 1932 mali seneleri içinde (...) Devletin (...) bakayadan olan alacağı ile bu bakayadan  mezkur senelerde yapılan tahsilat miktarının mukayesesinde, vasati (ortalama) bir hesapla % 6,97 nisbetinde tahsilat vaki olduğu (...) anlaşılır.”   denmektedir. Gerekçede yazılı olan bu gerçek, bazı vergi tutarlarının tahsilinin çok yetersiz olduğunu göstermektedir. O zaman yükümlülerin yüzde 90’ının ödemediği ya da ödeyemediği vergilerin terkini doğrudur ve bunun amacı da toplumsal barışı sağlamaktır.
Kamu yönetiminin yaşadığı açmazlar nedeniyle çıkarılan bir diğer af yasası da 1938 tarihlidir. 1933 yılında valilikleri mali açıdan güçlendirmek için bir yasa çıkarılarak (2871 sayılı), 1936 yılında arazi vergileri -35 milyon lira bakayası (Ait olduğu yıl içinde toplanamayıp ertesi yıla kalan vergiler) ile birlikte- illere devredilmiştir. Ancak devir bir kalemde yapılmış, hangi mükelleflerin ne kadarlık tahsil edilememiş borçları olduğu sağlıklı belirlenememiştir. Ayrıca o yıllar için ciddi bir tutar olan 35 milyon liranın tahsili de sorun olmuştur. Yasa gerekçesinde bu durum şöyle belirtilmiştir. “... mükelleflere isabet eden sabıka borçlarının hangi senelere ait olduğunun tayin edilememesi ve edilse bile eski yıllardan biriken bu vergi bakayasının tamamının istifası (tahsili) mükelleflerin ödeme kabiliyetlerinin üstüne çıkması gibi sebeplerle (...) 1935 mali yılı gayesine kadar tahakkuk etsin etmesin tahsil edilemeyen arazi vergisi bakayasının munzam kesir ve cezaları ile birlikte terkinine zaruret olmuştur.” (3586 sayılı ve 29.6.1938 tarihli Arazi Vergisinin Mali Yıl Sonuna Kadar Olan Bakiyesinin Terkinine Dair Kanun). Görüleceği üzere, burada bir yandan yönetimin vergi yükümlüleri ile ilgili kayıtları sağlıklı tutmaması, öte yandan, biriken vergi borçlarının yükümlülerin ödeme güçlerini aşması nedeniyle af çıkarılması bir zorunluluk olarak gündeme getirilmiştir.
Bu bağlamda verebileceğimiz bir diğer örnek de, 1803 sayılı Yasadır. “Cumhuriyetin 50’nci Yılı Nedeniyle Bazı Suç ve Cezaların  Affı Hakkında Kanun,” 50. yıla ulaşmanın verdiği coşkunun toplumsal dayanışmaya, barışa dönüşmesidir ve bunun sonucu olarak da söz konusu Yasa  çıkarılmıştır.    
Vergi affına gerekçe oluşturan bir diğer temel neden de, “kamu yararı” düşüncesidir. Kamu yararı deyimi aslında oldukça esnek bir kavramdır. Örneğin,
l   vergi yönetimince vergilerin sağlıklı tahsil edilemediği ve büyük birikimlere yol açtığı,
l   yargı sürecinin, vergi uyuşmazlıkları nedeniyle tıkandığı,
l   yaşanan ekonomik krizler nedeniyle, mükelleflerce, mali yükümlülüklerin zamanında yerine getirilemediği,
l    zamanında ödenmeyen vergilere uygulanan faizler nedeniyle, verginin yükümlü açısından ödenebilirliğinin kalmadığı
durumlarda, kamu yararı gerekçesiyle vergi affı çıkarılabilir. Buna örnek olarak 1944 yılında çıkarılan “Varlık Vergisinin Bakayası ...

Bu İçeriği Görüntülemek İçin Giriş Yapmanız Gerekmektedir.

YAZARIN DİĞER YAZILARI