Ara
Filtreler
Kapat
Anasayfa Arşiv Makaleler ÇALINMA - KAYBOLMA VE DOĞAL AFET DURUMLARINDA EMSAL BEDELİ UYGULAMASI

ÇALINMA - KAYBOLMA VE DOĞAL AFET DURUMLARINDA EMSAL BEDELİ UYGULAMASI

Yazar : Hesap Uzmanı V. Arif ŞİMŞEK
Dergi : Nisan 1986
V. ARİF ŞİMŞEK
Hesap Uzmanı

1 — Giriş :
Ülke ekonomisinin temel taşlarından olan ticari ve zirai faaliyetler küçük veya büyük kendine özgü bir organizasyon içinde oluşmaktadır.

Bu faaliyetlerin temel özelliği ise devamlı olmasıdır. Bu devamlılık sürecinde ise Vergi Hukuku açısından tartışılabilecek birçok olaylar ortaya çıkmaktadır.

-Bugün Vergi Hukukunda bir işletmede meydana gelebilecek her türlü olayın kanun karşısındaki durumu ayrı ayrı düzenlenmemiştir. Bunun yerine kanunların genelliği prensibinden hareketle en genel haliyle olayların kanuni düzenlenmesi yapılmakta, daha özel olayların hukuki sonuçlan bu çerçeve doğrultusunda uygulama ve içtihatlarla ortaya çıkmaktadır.

Burada da günümüzde ticari işletmelerde sıkça rastlanan çalınma ve kaybolma durumu ile özellikle zirai işletmeleri ilgilendiren, don ve sel baskını gibi doğal afet durumlarında vergi hukuku ve muhasebe prensipleri açısından yapılması gereken işlemler ele alınacaktır.

Bu gibi durumlar da Vergi Hukuku içinde Vergi Usul Kanunu'nu, Bu kanunun da Değerleme bahsini yani iktisadi işletmelere dahil kıymetlerin değerlenmesine ilişkin hükümleri ilgilendirmektedir.

-VUK'nun ilgili bölümünde ticari emtea ve zirai mahsullerin maliyet bedeliyle değerleneceği geniş anlamda belirtildikten sonra Kanun'un 278. maddesinde;

«Yangın, deprem ve su baskını gibi afetler yüzünden veya bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak gibi haller neticesinde iktisadi Kıymetlerinde önemli bir azalış vaki olan emtia ile maliyetlerin hesaplanması mutat olmayan hurdalar ve döküntüler, üstüpü, deşe ve ıskartalar emsal bedeli ile değerlenir» hükmü yer almaktadır.

Yazımızda asıl açıklanacak olan konu da emsal bedel uygulaması suretiyle düşük bedelle değerleme yapılıp yapılamayacağı ve bu yolla zarar kaydının mümkün olup olmadığı, ayrıca Takdir Komisyonu'na müracaatın zorunlu olup olmadığıdır.

2 —
Çalınma ve Kaybolma Hali:

Bir emteanın çalınması veya kaybolması her türlü ticari işletmede rastlanabilecek bir durumdur. Öncelikle "böyle bir durumla karşılaşan işletmede uygulamada nasıl bir işlem yapıldığını belirtmekte yarar vardır.

Genellikle bir hesap dönemi içinde emteanın çalınması veya kaybolması halinde kısa süreli bir işletme içi araştırmadan sonra işletmede yapılan bir tespit sonucunda (bazen bu tespitler yazılı da olmayabilir) direkt olarak Kayıp Mallar, Noksanlar veya Muhtelif Zararlar hesabına kaydedilmekte veya emtianın değeri kayıp mal kadar düşük değerlenmekte ve dolayısıyla yıl sonunda Gelir veya Kurumlar Vergisi matrahından düşülmektedir. Bundan da anlaşılmaktadır ki çalınan mallar için VUK'nun 278. maddesindeki Ticari faaliyetin normal icapları dahilinde oluşabilecek olan kıymeti düşen mallarla ilgili değerleme hükmü uygulanmak istenmektedir.

Oysa Vergi idaresinin görüşü ve bu güne kadarki uygulama buna müsait değildir. Vergi hukukumuzun yapısı ve temel ilkeleri de bu tip kayıpların sonuç hesaplarıyla ilgilendirmesine cevaz vermemektedir. Zaten. bu hallerde düşük bedelle değerleme suretiyle zarar yazılması 278. maddenin lafzı ve ruhuna uymamaktadır. Zira emteanın, kıymeti düşen mal olarak değerlenebilmesi için kıymetteki kaybın ticari faaliyetin normal icapları dahilinde yani bozulma, çürüme, kırılma, çatlama, 'paslanma gibi haller sonunda meydana gelmelidir.

Çalınma olayı ise, ticari faaliyetin normal icapları dahilinde meydana gelmiş bir olay değildir, işletme sahibinin kendi Kusur veya ihmalinden de ileri gelmektedir. Bu nedenle kişi ve kuruluşların ihmalinin faturasını devlete yüklemek yani kaybolan malın emsal bedelini vergi matrahından düşmek kanunen mümkün değildir. Zira GVK'nun 40. maddesinde Ticari kazancın tespitinde indirilebilecek giderler epeyce geniş bir şekilde sayılmıştır. Çalınma hali bu maddenin muhteviyatında da yoktur. Zaten böyl ...

Bu İçeriği Görüntülemek İçin Giriş Yapmanız Gerekmektedir.

YAZARIN DİĞER YAZILARI