Ara
Filtreler
Kapat
Anasayfa Arşiv Makaleler GEÇMİŞ YILLARDA AYRILAN İHTİYAT AKÇELERİ VE BANKA PROVİZYONLARININ VERGİ KARŞISINDAKİ DURU ...

GEÇMİŞ YILLARDA AYRILAN İHTİYAT AKÇELERİ VE BANKA PROVİZYONLARININ VERGİ KARŞISINDAKİ DURUMU

Yazar : Baş Hesap Uzmanı M. Erol KARSAN
Dergi : Haziran 1986
M. EROL KARSAN
Baş Hesap Uzmanı

Geçmiş yıllarda ayrılan ihtiyat akçeleri ve banka provizyonlarının, dağıtım, sermayeye ilave ve tasfiye hallerinde, vergi yönünden nasıl bir işleme tabi tutulacakları, Kurumlar Vergisi Kanununa eklenen iki geçici maddede belirlenmiştir. Her iki madde ile temelde aynı ilkeler öngörülmüştür. Aralarındaki farklılık öncelikle kapsadıkları dönem itibariyledir.

Anılan maddelerin hükümlerinden hareketle, geçmiş yıllarda ayrılmış ihtiyat ve provizyonların durumu üç ayrı dönem itibariyle irdelenebilir.

1 — 1.1.1950 den önce ayrılan ihtiyat akçeleri ve banka provizyonlarının durumu :
Bilindiği gibi 5422 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu 1.1.1950 de yürürlüğe girmiştir. Dolayısıyla bu tarihten önce ayrılmış ihtiyat akçeleri veya provizyonların kurumlar vergisi ile bir ilgisi yoktur. Dağıtıldıkları yılda da kurum bünyesinde bu yönden bir işleme tabi tutulmayacaklardır. Yukarıda sözü edilen geçici 2. maddede zaten 1.1.1950 den sonraki dönemi kapsadığı açıkça belirtilmiştir.

2 - 1.1.1950-1.1.1981
tarihleri arasında ayrılmış ihtiyat akçeleri ve banka provizyonlarının durumu:
Bu dönemde ayrılan ihtiyat akçeleri ve provizyonlara, 2362 sayılı Kanunun 20. maddesiyle Kurumlar Vergisi Kanununa eklenen Geçici 2. madde hükmü uygulanacaktır. Anılan maddeye göre;
- Geçmiş yıllarda ayrılan ihtiyat akçeleri ve banka provizyonları,
- Sermayeye eklendikleri veya dağıtıldıkları takdirde bu işlemlerin gerçekleştirildiği dönemin ticari kazancına,
- Tasfiye halinde tasfiye kar-zararının saptanmasına ilişkin sonuç hesaplarına (servet değeri)
-Vergilendirilmeden önceki brüt tutarları üzerinden ilave edilecek,
-Bu suretle bulunan matrahlar üzerinden söz konusu işlemlerin yapıldığı dönemde yürürlükte olan hükümlere göre yeniden Kurumlar Vergisi hesaplanacak,
-Bu ihtiyat akçeleri ve provizyonlar üzerinden evvelce ödenmiş bulunan kurumlar vergisi ile tevkif yoluyla ödenen gelir vergileri, ödenecek kurumlar vergisinden mahsup edilecektir.

Görüldüğü gibi çok genel ifade ile düzenleme, ihtiyat akçeleri ve provizyonların ayrıldıkları ve dağıtıldıkları dönemlerdeki vergi durumlarının karşılaştırılmasından ibarettir. Diğer bir deyişle geçmişte alınan vergiler, dağıtımın yapıldığı dönemde geçerli olan hükümlere göre düzeltilecektir. Bu düzeltme işlemi esas itibariyle verginin artırılması amacını taşır.Aslında Geçici 2. madde, 1981 yılında yapılan geniş kapsamlı vergi değişiklikleri sırasında, kurumlardan alınan kar payları ile ilgili olarak vergi sistemine sokulan «vergi alacağı» müessesesini, «vergi adaleti» ve «vergi güvenliği» içinde işletebilmek amacıyla düzenlenmiştir. Buna göre geçmiş dönemlerde alınmış bulunan vergiler (Gelir ve Kurumlar vergileri) 2362 sayılı kanunla yeniden saptanmış orana (%50) göre alınacak Kurumlar Vergisine tamamlanacaktı(*). Geçici. 2. madde uygulamasına ek vergileme denilmesinin nedeni de zaten budur.

Hemen belirtelim ki, geçici 2. maddenin «vergi alacağı» ile ilgili olarak düzenlenmiş bulunması, sadece, vergi alacağı müessesesinin uygulandığı 1.1.1981-1.1.1986 dönemlerinde geçerli olacağı anlamında alınmamalıdır. Yeni yasal düzenlemeler yapılmadıkça hükümlerinin 1985 ve sonraki yıllarda da uygulanacağı doğaldır. Örneğin, 1976 da ayrılmış bulunan ihtiyat akçelerinin 1988 yılında dağıtılması halinde anılan madde hükmü uygulanacaktır.

Yukarıda sözü edilen —eski vergi yüklerine göre— brütleştirme işlemlerinin yapılabilmesi için 1950-1979 dönemlerinde uygulanan gelir ve kurumlar vergisi oranları ile, ihtiyat ve provizyonları oluşturan kurum kazançlarının mahiyetlerinin bilinmesi gerekeceği açıktır. Sadece sermaye şirketleri ve kooperatifler için bu oranlar aşağıdaki gibidir.
< ...
Bu İçeriği Görüntülemek İçin Giriş Yapmanız Gerekmektedir.

YAZARIN DİĞER YAZILARI