Ara
Filtreler
Kapat
Anasayfa Arşiv Makaleler VERGİ HUKUKUNDA «YASALLIK İLKESİ»

VERGİ HUKUKUNDA «YASALLIK İLKESİ»

Yazar : Eski Baş Hesap Uzmanı, Gelirler Eski Genel Müdürü, YMM, Atılım Üniversitesi İşletme Fakültesi Öğret Prof. Dr. NEVZAT SAYGILIOĞLU
Dergi : Temmuz 1986
NEVZAT saygIlIoğlu
Baş Hesap Uzmanı

I — VERGİLERİN YASALLIĞI İLKESİNİN ANLAMI:
 

Vergilerin yasallığı ilkesi, yasa koyma gücüne sahip olan organın vergilendirme yetkisini kullanmasıdır. Günümüz çağdaş demokratik ülkelerinde vergilendirme yetkisine yasama organı sahiptir. Herhangi bir verginin alınabilmesi için öncelikle yasaya dayalı olması gerekir. «Yasada yazılı olmadan vergi alınmaz» (Nullum tribitum sine lege scripta) kuralı pek çok ülkenin anayasasında yer almıştır. Örneğin Belçika Anayasasının 110/1 maddesinde, «Devlet adına hiçbir vergi, kanundan başka şekilde düzenlenemez» açık hükmü düzenlenmiştir(1). Aynı şekilde Türk Anayasalarında da bu ilkeye ilişkin açık hükümler yer almıştır. Bu konu ileride ele alınacaktır.
«Yasasız vergi olmaz» kuralının iki kökeni vardır. Bunlardan ilki güçler ayrımı yani «temsilsiz vergi olmaz» ilkesine dayanır. Vergi yükümlülerinin yasama organında temsil edildikleri, dolayısıyla kendi haklarında getirilen vergilere rıza gösterdikleri varsayımı geçerlidir(2). İkincisi ise hukuk güvenliğine dayanır. Buna göre de yükümlü, vergi idaresinin keyfi uygulamasına karşı (geriye yürütme, yorum, kıyas konularında) korunmuş olur(3).

Vergilerin yasallığı ilkesi, ceza hukukundaki «yasasız suç ve ceza olmaz» ilkesi ile koşuttur. Ancak bu koşutluk, ceza hukukundaki tüm uygulamanın vergi hukukunda da geçerli olacağı anlamında değildir. örneğin ceza hukukunun takdire ve vicdana dayanan delil ilkesi vergi hukukunda geçersizdir

(4)
. Buna karşın ceza hukukundaki «kıyas yasağı», vergi hukukunda da geçerlidir.

Görüldüğü gibi vergilerin yasallığı ilkesi bir yandan vergilendirme yetkisini kullanan organlara bağlayıcı bir çerçeve çizerken, diğer yandan da vergi borçlularına bazı hak ve yükümlülükler vermektedir. Dolayısıyla vergilerin yasallığı ilkesi, «Vergilerin yasalara uygun ve doğru olarak alınmasını» da içermektedir(5). Ancak vergilerin yasalara uygun ve doğru olarak alınmaması hallerinde gerek vergi alacaklısının ve gerekse vergi borçlusunun (yapılan yanlış uygulamanın ortadan kaldırılması, kaldırılmasının istenmesi ve gerektiğinde yargı yoluna başvurulması gibi) bir takım talep hakları doğmaktadır (6).

Diğer bir anlatımla vergilerin yasayla konulması ilkesinin, keyfi ve takdiri uygulamayı önlemek amacı vardır (7). O halde vergi hukukunun yükümlülüğe, verginin hesaplanmasına, tahsiline ilişkin tüm kuralları yasadan başka şekilde düzenlenemez ve doğallığı gereği yazılı hukuk (kanun, karar, uluslararası anlaşma gibi) dışında kaynağını alamaz(8).

Ancak, vergi yasaya dayanmakla beraber, verginin varlık nedeninin de bilinmesi gerekir. Haklı ve adil bir ölçüt bulunmadıkça veya nedeni olmadıkça vergi adı altında getirilen yükümlülüklerin keyfiliği ortaya çıkar ki hukuk devletinde keyfilik yoktur. Verginin hukuksal nedeni konusunda, kamu maliyesi teorisinde farklı görüşler bulunmaktadır(9).

II —
VERGİLERİN yasallığı İLKESİNİN SONUÇLARI:

«Yasasız vergi olmaz» ilkesinin doğal olarak bazı sonuçları vardır. Bu sonuçlar aşağıda maddeler halinde sıralanmıştır:

1. Verginin yasayla konulması ilkesinin doğal uzantısı olarak verginin yine yasayla değiştirilmesi veya kaldırılması gelir. Yani yasaya dayalı olmadan bir verginin adalet, eşitlik gibi gerekçelerle kaldırılması sözkonusu değildir. Bu yetkinin de yasama organına ait olduğu açıktır. Dolayısıyla yürütme organının kanuni dayanak olmaksızın bir idari işlem ve tasarrufla vergi koyma, değiştirme ve kaldırma yetkisi yoktur. Aynı şekilde yargı organlarının da kıyas yolu ile veya başka şekillerde vergi koyma, değiştirme ve kaldırma yetkileri bulunmamaktadır.

2. Vergide yasallık ilkesi geçerli olduğuna göre, yorumun da yasa sınırları içinde yapılması gerekir. Yani yasayla belirlenmiş olmadıkça kıyas, boşluk doldurma, hukuk yaratma halleri işletilemez. Ancak yorumun sonuçları olan daraltıcı veya genişletici yorum halleri vergilerin kanu ...

Bu İçeriği Görüntülemek İçin Giriş Yapmanız Gerekmektedir.

YAZARIN DİĞER YAZILARI