Ara
Filtreler
Kapat
Anasayfa Arşiv Makaleler STOK DEĞERLEMESİNDE MALİYET BEDELİNİN TESPİT YÖNTEMİ VE BİR ÖZELGE

STOK DEĞERLEMESİNDE MALİYET BEDELİNİN TESPİT YÖNTEMİ VE BİR ÖZELGE

Yazar : Eski Baş Hesap Uzmanı M. EMİN AKYOL
Dergi : Ocak 2019

STOK DEĞERLEMESİNDE MALİYET BEDELİNİN TESPİT YÖNTEMİ VE BİR ÖZELGE

M. Emin AKYOL

Eski Baş Hesap Uzmanı

ÖZ

VUK satın alınan ve işletmede imal edilen emtianın maliyet bedeli ile değerlenmesini öngörmekle beraber, maliyet bedelinin nasıl tespit edileceğine dair bir hüküm içermemektedir. Bununla birlikte VUK’un 262. maddesinde yer alan maliyet bedeli tanımı, ikincil mevzuatta yapılan düzenlemeler ve yakın geçmişte yapılan yasa değişiklikleri has (fiili) maliyet bedelinin esas alınması gerektiğini göstermektedir. Bu kapsamda FİFO ve LİFO yöntemlerinin uygulanabilirliği de sürekli tartışma konusu olmuştur. Fiyatların yükselme eğiliminde olduğu dönemlerde FİFO yönteminin, fiyatların düşme eğiliminde olduğu dönemlerde LİFO yönteminin uygulanması dönem sonu stoklarının yüksek değerlenmesi, dolayısıyla dönem kazancının da yüksek tespit edilmesi sonucunu doğurduğundan, vergi uygulaması bakımından bir sakınca yaratmamaktadır. Ancak LİFO yöntemi yasal değişiklik sonucunda uygulanmış, enflasyon düzeltmesine geçildikten sonrada sistemden çıkarılmıştır.

Anahtar sözcükler: Değerleme, stok değerlemesi, has (fiili) maliyet, FİFO, LİFO.

1-GENEL AÇIKLAMA

Stokların değerlemesi, gerek dönem karının hesaplanması, gerekse işletmenin mali durumunun doğru olarak yansıtılması açısından önem taşır.

İşletmelerin satış hasılatı, satın alınan malların aynen veya imalatta kullanılarak değişime uğradıktan sonra satılmasından doğar. Bu nedenle dönem karının gerçekçi olarak tespiti, dönem sonu stok değerlerinin tam ve doğru olarak belirlenmesine bağlıdır. Zira dönem sonu stok değerlerinin yüksek gösterilmesi, satılan mal maliyetinin olduğundan daha düşük ve dönem karının daha yüksek hesaplanmasına yol açar. Tersine bir durumda yani dönem sonu stok değerlerinin düşük gösterilmesi de, satılan mal maliyetini yükselterek dönem karını azaltır.

Stokların payı, bir işletmenin dönen varlıkları hatta toplam varlıkları içinde önemli bir yer tutuyorsa, stok değerlemesi işletmenin mali durumunun görünümünü de etkiler. Stoklar gerçek değerlerinden daha yüksek bir bedelle değerlendirilirse, firmanın işletme sermayesi ile öz sermayesi olduğundan daha fazla gösterilmiş olur. Tersine bir durumda da işletme sermayesi ile öz sermaye, olduğundan daha az görünür.

VUK’un 274 ve 275. maddelerinde satın alınan veya işletmede imal edilen emtianın maliyet bedeli ile değerleneceği hükme bağlanmış, maliyet bedeli ise aynı Kanunun 262. maddesinde tanımlanmıştır. Söz konusu tanım has (fiili ) maliyetin esas alınmasını öngörmektedir. Kaldı ki kanun koyucunun stok değerlemesinde esas olarak has (fiili) maliyet prensibini benimsediği, vergi kanunlarının genel mantığından, emtia değerlemesine ilişkin maddelerde yapılan yasal değişikliklerden ve bu maddelerin yorumlanmasından da ortaya çıkmaktadır.

Bununla birlikte, VUK’un maliyet bedelinin tespitine ilişkin olarak yöntem konusunda açık bir belirleme yapmadığından hareketle özellikle FİFO ve LİFO yöntemlerinin de uygulanabileceğine ilişkin görüşlerde ileri sürülmüştür.

2-STOK DEĞERLEMESİNE İLİŞKİN HÜKÜMLER VE İZLEDİKLERİ SEYİR

VUK’da stok değerlemesine ilişkin olarak iki madde bulunmaktadır. Bunlar, “emtia” değerlemesine ilişkin 274. madde ile “İmal Edilen Emtia” değerlemesine ilişkin 275. maddedir.

2.1- VUK’un 274. Maddesi

VUK’un emtia değerlemesine ilişkin olan 274. maddesi bugüne kadar 4008 ve 5024 sayılı Kanunlarla olmak üzere iki kez değişikliğe uğramıştır. Bu değişiklikler özünde LİFO yönteminin sisteme dahil edilmesi ve sistemden çıkarılmasına ilişkin bulunmaktadır. VUK’un 274. maddesinin 4008 sayılı Kanunla değişmeden önceki ilk hali şöyleydi:

“Madde 274- Emtia, maliyet bedeliyle değerlenir. Emtianın maliyet bedeline nazaran değerleme günündeki satış bedelleri % 10 ve daha fazla bir düşüklük gösterdiği hallerde mükellef, maliyet bedeli yerine 267'nci maddenin 2'nci sırasındaki usul hariç olmak üzere, emsal bedeli ölçüsünü tatbik edebilir. Bu hüküm 275'inci maddede yazılı mamuller için de uygulanabilir.”

Bu hüküm 4008 sayılı Kanunla “Satın alınan veya imal edilen ...


Bu İçeriği Görüntülemek İçin Giriş Yapmanız Gerekmektedir.

YAZARIN DİĞER YAZILARI