Ara
Filtreler
Kapat
Anasayfa Arşiv Makaleler KATMA DEĞER VERGİSİNDE MATRAH

KATMA DEĞER VERGİSİNDE MATRAH

Yazar : Müşavir Hesap Uzmanı Senih UGURLU
Dergi : Ocak 1985
SENİH UGURLU
Müşavir Hesap Uzmanı

Matrah, advalorem vergilerde diğer bir deyişle değer üzerinden alman vergilerde çok geniş bir tarife üzerinden verginin hesaplandığı veya vergi nispetinin uygulandığı meblağ, spesifik vergilerde ise verginin hesaplandığı adet, ölçü şeklinde açıklanabilir.
 
1.1.1985 tarihinde yürürlüğe giren Katma Değer Vergisi Kanunumuzda matrah;
— teslim ve hizmet işlemleri,
— ithalat,
— Uluslararası yük ye yolcu taşımaları,
— ve Özel matrah şekilleri olmak üzere ayrı ayrı maddelerde belirlenmiştir.
Teslim ve hizmet işlemlerinde matrah, Kanunun 20. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre teslim ve hizmet işlemlerinde matrah:
«Teslim ve hizmet işlemlerinin karşılığını teşkil eden bedeldir» şeklinde hükme bağlanmıştır. Bu tarife göre;
Eğer, satın alınan bir buzdolabının alış bedeli 100.000 TL.' ise matrah da 100.000 TL.'dır. Yani matrah satış bedelidir.
Bedel deyimi, kanunun 20. maddesinin ikinci fıkrasında şöyle tarif edilmiştir.
«Bedel deyimi, malı teslim alan veya kendisine hizmet yapılan veyahut bunlar adına hareket edenlerden bu işlemler karşılığında her ne suretle olursa olsun alman veya bunlarca borçlanmaları para, mal ve diğer suretlerde sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaat, hizmet ve değerler toplamını ifade eder» denilmiştir.
Bu tanıma göre, görüleceği üzere, bedel deyimi oldukça geniş kapsamlıdır.
— Her ne suretle olursa olsun müşteriden alman veya bunlarca borçlanılan para (pek tabii ki yapılan işlemler karşılığı alınan para) bedel kavramına girdiği gibi,
— Müşteriden para yerine alınan, mal, hizmet menfaat ve benzeri değerler ki bunlar (hisse senedi, tahvil ve aynı nitelikteki değerler olabilir) bunlarda bedel kavramına dahildir.                        '
Gerçekten de kanunun 24. maddesinde:
a) Satıcı tarafından yapılan taşıma, yükleme ve boşaltma giderleri,
b) Ambalaj giderleri, sigorta, komisyon ve benzeri gider karşılıkları ile vergi, resim, harç, pay, fon karşılığı gibi unsurlar,
c) Vade farkı, fiyat farkı, faiz, prim gibi çeşitli gelirler ile servis ve benzer adlar altında sağlanan menfaat, hizmet ve değerlerin, matraha dahil olduğu hükme bağlanmıştır.
Diğer taraftan, yukarıda belirttiğimiz gibi;
Bedelin mal ve diğer suretlerde sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaat, hizmet ve değerler olması halinde, verginin matrahı, 27 nci madde de belirtildiği üzere; bedeli bulunmayan veya bilinmeyen işlemlerde olduğu gibi işlemin mahiyetine göre emsal bedeli veya emsal ücretidir. (madde 27/1)
— Bedelin döviz ile hesaplanması halinde ise döviz, vergiyi doğuran olayın meydana geldiği andaki cari kur üzerinden Türk parasına çevrilecektir. Cari kuru belli olmayan dövizlerin Türk parasına çevirme işlemi ise Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının saptadığı paritelere göre yapılacaktır. (madde 26)
Bir örnekle açıklarsak, Kapalı Çarşıdaki turiste dövizle mal satan deri eşya satıcısı, teslim ettiği mal karşılığı aldığı dövizi o günkü cari kurdan TL'ye çevirerek, KDV.'yi döviz üzerinden değil Türk Lirası üzerinden hesaplayacaktır.
— Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin imal ve inşası işlemlerinde matrah : (madde 20/3)
Bilindiği gibi Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin işletmede kullanılmak üzere imal ve inşa edilerek aktife alınması veya kullanılmaya başlanması kanunun 3. maddesi ile teslim sayılmıştır.
Kanunun 20. maddesinin 3. fıkrasında ise;
«Mükelleflerin vergiye tabi faaliyetlerinde kullanacağı amortismana tabi menkul veya gayrimenkul malların imali ve inşası işlemlerinde matrah, bunların vergi usul kanununa göre tespit edilen değeridir» denilmiştir.
V.U.K.’nun 271, 273, 275 inci maddelerinde ise özetle; işletmede imal veya inşa edilen gayrimenkuller, makina ve tesisat ile demirbaş ve emtiaların maliyet bedeli ile değerleneceğini hükme bağlamıştır.
O halde, amortismana tabi iktisadi kıymetlerin işletmede inşa ve imali halinde matrah «maliyet bedeli»dir.
— Tarifeli işler ile bedelin biletle tahsil edildiği hallerde matrah:
Bu konu Katma Değer Vergisi Kanununun ...

Bu İçeriği Görüntülemek İçin Giriş Yapmanız Gerekmektedir.