Ara
Filtreler
Kapat
Anasayfa Arşiv Makaleler VERGİ HUKUKUMUZDA ADİ ŞİRKETLER

VERGİ HUKUKUMUZDA ADİ ŞİRKETLER

Yazar : Eski Hesap Uzmanları Kurulu Başkanı Danıştay Üyesi MAHMUT VURAL
Dergi : Ekim 1986
MAHMUT VURAL
Hesap Uzman Yardımcısı

1 — GİRİŞ :
 
A — Tanım ve Genel Bilgi:
Adi Şirket, doktrinde, «iki veya daha çok kimsenin müşterek bir gayeye erişmek maksadı ile emeklerini ve mallarını birleştirmeyi iltizam etmeleri akdi» olarak tanımlanmaktadır.
Adi Şirketler tüzel kişiliği haiz değildirler ve ortakların serbest mukaveleleriyle kurulur ve kaldırılırlar. Adi şirket olarak hak ve fiil ehliyetine hatta dava ehliyetine sahip değildir. Ortakların iradesinden bağımsız birlik iradesi söz konusu değildir.
Adi şirket, Borçlar Kanununda düzenlenmiştir. Borçlar Kanununun son babını (23. bab) oluşturan 520. maddeden 541. maddeye kadar süren hükümleri bu sözleşme türüne ayrılmıştır.
Borçlar Kanununun 520. maddesinde ise adi şirket şu şekilde tanımlanmıştır. «Bir şirket, Ticaret Kanununda tarif edilen şirketlerin mümeyyiz vasıfların haiz değilse, bu bab ahkamına tabi adi şirket sayılır.»
Borçlar Kanununda adi şirketlere ilişkin olarak yer alan hükümler, Türk Ticaret Kanununun 138. maddesi uyarınca, her ortaklık türünün niteliğine uygun olduğu ölçüde ticaret şirketleri hakkında da uygulanır.
B — Kapsam:
Adi Şirketlerin bir ticaret şirketi olarak kabul edilmemesi dolayısıyla Ticaret Kanununda düzenlenmemesi ve vergi kanunlarımızda ise istisnalar hariç şirketlerle ilgili ayrı bir düzenlemeye gidilmeyerek Türk Ticaret Kanunundaki düzenlemelerin veri kabul edilmiş olması vergi uygulamalarında adi şirketlerle ilgili bazı boşlukların doğmasına yol açmıştır.
Bilindiği üzere vergi hukuku gerek Ticaret hukuku, gerek Borçlar hukuku ve gerekse diğer hukuk dallarından tamamen bağımsızdır. Vergi hukuku alanında bir «düzenleme boşluğu» söz konusu olduğunda, diğer hukuk kaynaklarına başvurulabilir, yani mevcut diğer hukuki düzenlemelerden yararlanılabilir ya da vergi hukuku, kendisi özel bir düzenlemeye gerek görmeden, doğrudan doğruya diğer bir hukuk dalına atıfta bulunarak mevcut bir düzenlemeyi aynen kabul edebilir. Ancak bütün bunlar vergi hukukunun diğer hukuk dallarından bağımsız olma niteliğine ters düşmez. Çünkü, diğer bir hukuk dalında öngörülen bir düzenleme vergi hukuku açısından bağlayıcı olmayabileceği, yani vergi kanunlarıyla diğer kanunlarla öngörülen bir düzenlemenin tam tersi bir düzenleme getirilebileceği gibi, başka bir hukuk dalında getirilen bir yasaklama da, vergi hukuku açısından geçerli olmayabilecektir.
Bunun en belirgin örneklerinden biri vergi kanunlarımızda, adi şirketlerle ilgili olarak getirilen düzenlemelerdir. Vergi kanunlarımız, Borçlar Kanununun aksine, bazı hallerde adi şirketleri «bağımsız bir birim» olarak başlı başına bir muhatap kabul etmiştir.
Vergi hukukumuz bu şekilde yukarıda sözü edilen boşlukları kısmen de olsa, yasal düzenlemelerle doldurma cihetine gitmiştir. Haklarında yasal düzenleme bulunmayan birtakım uygulama sorunları ise gerek vergi idaresinin görüşü, gerekse Danıştay'ın müstakar hale gelmiş kararlan doğrultusunda pratik çözümlere kavuşturulmaya çalışılmıştır.
Bu yazının konusu, esas itibariyle, vergi kanunlarımızın adi şirketleri «bağımsız bir birim» olarak dikkate aldıkları halleri açıklamaya yöneliktir. Bununla birlikte adi şirketlerle ilgili olarak uygulamada karşılaşılan bir takım pratik sorunlara doktrinde getirilen çözümlere de ana başlıklar halinde değinilecektir.
II — VERGİ HUKUKUMUZDA «BAĞIMSIZ BİR BİRİM» OLARAK ADİ ŞİRKETLER:
A — Genel Olarak :
Adi şirketlerin tüzel kişilikleri olmadığı, hak ve fiil ehliyetleri bulunmadığı halde vergi kanunlarımızca başlı başına bir muhatap olarak kabul edilmesi, vergi hukukunun öznelliğinden ve yukarıda sözü edilen bağımsızlığından kaynaklanmaktadır.
Gerek vergilendirilme hukuku ve gerekse vergi usul hukukunda adi şirketler başlıca yedi yerde bağımsız bir birim» olarak dikkate alınmışlardır. Bu haller aşağıdadır.
1 — Yatırım İndirimi (GVK. ek md. 1)
2 — Esnaf Muaflığı (GVK. md. 9/4)
3 — Küçük Çiftçi Muaflığı (GVK. md. 10)
4 — Dahili Tevkifat (GVK. md. 94/B)
5 ...

Bu İçeriği Görüntülemek İçin Giriş Yapmanız Gerekmektedir.

YAZARIN DİĞER YAZILARI